پایان دیسکهای پلیاستیشن؛ چرا حذف نسخه فیزیکی بازیها تهدیدی جدی برای حفظ تاریخ بازیهای ویدیویی است
اگرچه این رویکرد از نظر راحتی، سرعت دسترسی و کاهش هزینههای تولید برای شرکتها مزایای زیادی دارد، اما پیامدهای مهمی برای حفظ تاریخ بازیهای ویدیویی ایجاد میکند. زمانی که یک فروشگاه دیجیتال تعطیل میشود یا پشتیبانی از یک کنسول قدیمی متوقف میگردد، بسیاری از بازیهایی که فقط در آن پلتفرم منتشر شدهاند عملاً از دسترس خارج میشوند. این مسئله بهویژه درباره بازیهای مستقل، بازیهای موبایلی و عناوین منتشر شده بهصورت دیجیتال اهمیت بیشتری دارد.
پژوهشهای مرتبط با حفظ میراث بازیهای ویدیویی نشان میدهد بخش بزرگی از بازیهای قدیمی در معرض خطر نابودی قرار دارند. نبود نسخههای فیزیکی، وابستگی کامل به زیرساختهای دیجیتال و کنترل کامل شرکتهای صاحب پلتفرم بر فروشگاهها باعث میشود دسترسی به بسیاری از بازیها در طول زمان محدود یا حتی غیرممکن شود.
در چنین شرایطی، نسخههای فیزیکی بازیها همچنان نقش مهمی در حفظ میراث فرهنگی صنعت بازی ایفا میکنند. دیسکها و کارتریجها به مجموعهداران، آرشیویستها و علاقهمندان اجازه میدهند آثار مهم این صنعت را مستقل از زیرساختهای دیجیتال نگهداری کنند. به همین دلیل، بحث درباره آینده بازیهای دیجیتال، حفظ تاریخ بازیهای ویدیویی و دسترسی پایدار به محتوای فرهنگی به یکی از مهمترین موضوعات صنعت بازی در سالهای آینده تبدیل خواهد شد.
نویسنده: اندرو وبستر، ویراستار حوزه سرگرمی و بازیهای ویدیویی
تاریخ انتشار: ۱۰ تیر ۱۴۰۵ (۱ ژوئیه ۲۰۲۶)
منبع انگلیسی: https://www.theverge.com
منبع فارسی: شارا – شبکه اطلاعرسانی روابطعمومی ایران
آینده حفظ و نگهداری بازیهای ویدیویی بهتازگی ضربهای جدی خورده است. شرکت سونی اعلام کرده که از ژانویه ۲۰۲۸ تولید دیسکهای فیزیکی بازیهای پلیاستیشن را متوقف خواهد کرد. به این ترتیب از آن زمان به بعد، تمام بازیهای جدید پلیاستیشن ۵ فقط بهصورت دیجیتالی قابل خرید خواهند بود.
همزمان، این شرکت اعلام کرده قصد دارد فروشگاههای دیجیتال مربوط به کنسولهای پلیاستیشن ۳ و پلیاستیشن ویتا را نیز محدود کند. این تصمیم بهخوبی یکی از مهمترین چالشهای آینده کاملاً دیجیتال بازیها را نشان میدهد: وقتی فروشگاههای دیجیتال تعطیل میشوند، بازیها نیز بهتدریج از دسترس خارج میشوند.
این مسئله ضربهای جدی به تلاشها برای حفظ تاریخ بازیهای ویدیویی محسوب میشود.
از بسیاری جهات، این تصمیمات چندان هم غیرمنتظره نیستند. واقعیت این است که بخش بزرگی از مصرفکنندگان به سمت خرید دیجیتال حرکت کردهاند. طبق آخرین گزارش مالی سونی که در ماه مه منتشر شد، حدود ۸۰ درصد از بازیهای پلیاستیشن ۵ بهصورت دیجیتالی فروخته میشوند.
در همین حال، شرکت راکاستار گیمز، سازنده مجموعه مشهور سرقت بزرگ اتومبیل، نیز اعلام کرده نسخه جدید این بازی که قرار است در ماه نوامبر منتشر شود، در فروشگاههای فیزیکی تنها شامل یک کد دانلود خواهد بود و دیسکی در جعبه وجود نخواهد داشت.
بازیهای دیجیتال از برخی جهات برای کاربران راحتتر هستند. بازیکنان میتوانند بازیها را از قبل دانلود کنند، مجموعه بزرگی از بازیها را روی یک کنسول نگهداری کنند و از تخفیفهای دیجیتال بهره ببرند.
با این حال، این مدل معایب مشخصی نیز دارد. برای مثال، کاربران دیگر نمیتوانند بازیهای خود را دستدوم بفروشند یا نسخهای از بازی را با دوستان خود به اشتراک بگذارند.
از دیدگاه ناشران و تولیدکنندگان کنسول، توزیع دیجیتال سودآورتر است. زیرا هزینههای تولید، چاپ و توزیع دیسکها حذف میشود و کل زنجیره عرضه سادهتر میگردد.
اما مهمترین هزینه پنهان این تغییر، مسئله حفظ و نگهداری بازیها در طول زمان است.
به دلیل ماهیت پیچیده سختافزار کنسولها و تغییر مداوم فرمتهای نرمافزاری، نگهداری بازیهای قدیمی هماکنون نیز کار دشواری است.
در سال ۲۰۲۳، «بنیاد تاریخ بازیهای ویدیویی» اعلام کرد که ۸۷ درصد از بازیهای کلاسیک ـ یعنی بازیهایی که پیش از سال ۲۰۱۰ منتشر شدهاند ـ در معرض خطر جدی نابودی قرار دارند.
این سال بهعنوان نقطه مرزی انتخاب شده است، زیرا از آن زمان فروشگاههای دیجیتال به بخش اصلی توزیع بازیها تبدیل شدند.
در گزارش این بنیاد آمده است که مشکلات حفظ بازیها در آینده حتی شدیدتر نیز خواهد شد؛ زیرا منابع انتشار مجدد بازیها محدود هستند و فروشگاههای دیجیتال نیز پایداری طولانیمدت ندارند.
تعطیلی فروشگاههای دیجیتال پدیده جدیدی نیست.
تنها ۲ سال پیش، شرکت نینتندو فروشگاههای دیجیتال کنسولهای وی یو و نینتندو ۳دیاس را تعطیل کرد.
در حال حاضر کاربران هنوز میتوانند بازیهایی را که قبلاً خریدهاند دوباره دانلود کنند، اما دیگر امکان خرید بازیهای جدید وجود ندارد. این یعنی بسیاری از بازیهایی که فقط در این فروشگاهها منتشر شده بودند، عملاً برای کاربران جدید غیرقابل دسترس شدهاند.
برای مثال، اگر امروز یک کنسول نینتندو ۳دیاس بخرید، دیگر هیچ راه قانونی برای تجربه بازی معمایی معروف «باکسبوی» نخواهید داشت.
در گذشته شاید این مسئله چندان مهم به نظر نمیرسید، زیرا تعداد بازیهایی که فقط بهصورت دیجیتال منتشر میشدند محدود بود. اما با حرکت کل صنعت بازی به سمت انتشار دیجیتال، این مشکل بسیار جدیتر شده است.
وقتی حتی بازیهای بزرگ و پرفروش نیز به شکل دیجیتال عرضه میشوند، خطر از دست رفتن آنها در آینده افزایش مییابد.
اگر این روند ادامه پیدا کند، از سال ۲۰۲۸ به بعد هر بازی پلیاستیشن عملاً دارای تاریخ انقضا خواهد بود.
به محض اینکه فروشگاه دیجیتال پلیاستیشن ۵ در آینده تعطیل شود، بخش بزرگی از بازیهای منتشر شده برای این کنسول دیگر قابل دسترسی نخواهند بود. این موضوع نهتنها بازیهای مستقل کوچک، بلکه بسیاری از آثار بزرگ و پرهزینه صنعت بازی را نیز شامل میشود.
در سالهای اخیر تلاشهایی برای کاهش این مشکل انجام شده است. بسیاری از کنسولهای مدرن امکان انتقال کتابخانه دیجیتال بازیها بین دستگاههای مختلف را فراهم کردهاند.
شرکت مایکروسافت نیز در این زمینه تلاشهایی برای حفظ سازگاری بازیها در نسلهای مختلف انجام داده است.
در حوزه رایانههای شخصی نیز فروشگاههایی وجود دارند که برنامههایی برای حفظ قابلیت اجرای بازیهای قدیمی روی سختافزارهای جدید ارائه میدهند.
با این حال، این اقدامات بهتنهایی کافی نیستند.
یکی از مشکلات بزرگ این است که برخی حوزههای بازی تقریباً هیچ برنامه حفاظتی رسمی ندارند. برای مثال، بازیهای موبایلی که میلیونها بازیکن دارند، اغلب فقط از طریق پروژههای غیررسمی طرفداران حفظ میشوند.
مسئله مهمتر این است که بیشتر این تلاشها به تصمیم و اراده شرکتهای صاحب پلتفرم وابسته هستند. اگر این شرکتها تصمیم بگیرند فروشگاه یا خدمات خود را متوقف کنند، دسترسی قانونی به بسیاری از بازیها نیز از بین میرود.
جالب اینکه این مشکل فقط به بازیهای ویدیویی محدود نمیشود. صنعت فیلم و سرگرمی نیز با گسترش پخش آنلاین با چالشهای مشابهی روبهرو شده است.
البته رسانههای فیزیکی نیز راهحل کامل محسوب نمیشوند. دیسکها و کارتریجها در طول زمان فرسوده میشوند و برای استفاده از آنها اغلب به سختافزار خاص نیاز است.
با این حال، نسخههای فیزیکی دستکم کنترل بیشتری به کاربران، مجموعهداران و آرشیویستها میدهند تا بتوانند آثار فرهنگی را جمعآوری، نگهداری و به اشتراک بگذارند؛ بدون اینکه کاملاً وابسته به تصمیم شرکتهای سازنده باشند.
واقعیت این است که حفظ تاریخ بازیهای ویدیویی همین حالا نیز کار بسیار دشواری است.
اگر صنعت بازی بهطور کامل به سمت مدل دیجیتال حرکت کند، این چالش در سالهای آینده حتی پیچیدهتر و جدیتر خواهد شد.
در بسیاری از تحلیلهای رسانهای درباره تحول فناوری، موضوع آینده رسانههای دیجیتال و نقش آن در تغییر الگوهای مصرف فرهنگی مورد توجه قرار گرفته است. همچنین بحث تأثیر هوش مصنوعی بر رسانه و ارتباطات نیز نشان میدهد که تحول فناوریهای دیجیتال چگونه میتواند ساختار تولید، توزیع و دسترسی به محتوا را دگرگون کند.
نکات کلیدی
• سونی اعلام کرده از ژانویه ۲۰۲۸ تولید دیسکهای فیزیکی بازیهای پلیاستیشن را متوقف میکند.
• از آن زمان به بعد بازیهای جدید پلیاستیشن ۵ فقط بهصورت دیجیتالی عرضه خواهند شد.
• حدود ۸۰ درصد فروش بازیهای پلیاستیشن ۵ هماکنون دیجیتالی است.
• تعطیلی فروشگاههای دیجیتال میتواند باعث از دست رفتن دائمی برخی بازیها شود.
• طبق گزارش بنیاد تاریخ بازیهای ویدیویی، ۸۷ درصد بازیهای کلاسیک در معرض خطر نابودی هستند.
• با بسته شدن فروشگاههای دیجیتال، برخی بازیها عملاً دیگر قابل خرید یا دسترسی نیستند.
• نسخههای فیزیکی امکان نگهداری و آرشیو مستقل بازیها را فراهم میکنند.
• وابستگی کامل به فروشگاههای دیجیتال کنترل دسترسی به بازیها را در اختیار شرکتها قرار میدهد.
• حرکت کامل صنعت به سمت دیجیتال میتواند حفظ میراث فرهنگی بازیها را دشوارتر کند.